Waar we vorige TORcast de Americana-muziek, de smeltkroes van country, folk, blues en jazz behandelden, hebben we deze TORcast de focus gericht op de jazzrock en fusion. Je zou kunnen zeggen: het tegenovergestelde: waar Americana sterk is georenteerd op traditie, richt jazzrock en fusion zich juist op vernieuwing en nieuwe – elektronische- instrumenten en zoekt de vebinding met rockmuziek.

Playlist

• Blood, Sweat & Tears: Spinning Wheel;
• Miles Davis: Miles Runs The Voodoo Down;
• Mahavishnu Orchestra, John McLaughin, Carlos Santana: A Love Supreme;
• Weather Report: Birdland;
• Chick Corea & Return To Forever: Spain;
• Herbie Hancock: Watermelon Man;
• Jeff Beck: Come Dancing;
• Hiromi, Anthony Jackson, Simon Phillips: Alive.

Jazz-rock en Fusion: de elektrische revolutie binnen de jazz

Voor veel jazzliefhebbers vormen jazz-rock en fusion een fascinerend hoofdstuk in de geschiedenis van de moderne jazz. Deze stromingen brachten de improvisatievrijheid van jazz samen met de energie, ritmiek en technologie van rockmuziek. Het resultaat was een muzikale explosie die vanaf het einde van de jaren zestig nieuwe generaties luisteraars aantrok en nog altijd invloed heeft op hedendaagse jazz, funk en zelfs progressieve rock.

De ontstaansgeschiedenis

Aan het einde van de jaren zestig bevond de jazz zich op een kruispunt. Rockmuziek werd steeds populairder en trok een jong publiek, terwijl veel jazzmuzikanten op zoek waren naar nieuwe artistieke mogelijkheden. De introductie van elektrische instrumenten, zoals de Fender Rhodes-piano, elektrische bas en synthesizers, bood nieuwe klankwerelden.

De trompettist Miles Davis speelde een sleutelrol in deze ontwikkeling. Met albums als In a Silent Way (1969) en vooral Bitches Brew (1970) verbrak hij de traditionele grenzen tussen jazz en rock. Zijn muziek werd elektrisch, ritmisch complex en sterk gebaseerd op grooves en collectieve improvisatie.

Veel musici uit Davis’ bands richtten vervolgens hun eigen groepen op. Zo ontstonden onder meer:

• Weather Report (Joe Zawinul en Wayne Shorter)
• Mahavishnu Orchestra (John McLaughlin)
• Return to Forever (Chick Corea)
• The Headhunters (Herbie Hancock)

Deze groepen zouden de fusionmuziek in de jaren zeventig verder vormgeven.

Kenmerken van jazz-rock

Jazz-rock ontstond uit een relatief directe combinatie van jazz en rock.

Belangrijke kenmerken zijn:

• Sterke rockritmes en backbeats.
• Elektrische gitaren met vervorming of effecten.
• Elektrische keyboards zoals de Fender Rhodes.
• Lange improvisaties.
• Complexere harmonie dan in traditionele rock.
• Een krachtige, soms bijna agressieve energie.

Jazz-rock klinkt vaak ruiger en directer dan latere fusion. De invloed van psychedelische rock en progressieve rock is duidelijk hoorbaar.

Kenmerken van fusion

Fusion is een bredere en veelzijdigere stijl. Naast rockinvloeden zijn vaak ook elementen uit funk, wereldmuziek, soul en elektronische muziek aanwezig.

Typische kenmerken:

• Virtuoos instrumentaal spel.
• Complexe maatsoorten en ritmische structuren.
• Sterk uitgewerkte arrangementen.
• Combinatie van improvisatie en compositie.
• Gebruik van synthesizers en moderne studio-effecten.
• Invloeden uit uiteenlopende muziekculturen.

Fusion kent daardoor een grote diversiteit. Sommige groepen klinken zeer funky, terwijl andere juist symfonisch, wereldmuzikaal of bijna futuristisch aandoen.

Waarom deze stijlen belangrijk zijn

Jazz-rock en fusion hebben de jazz geholpen zich aan te passen aan een veranderend muzikaal landschap. Ze maakten de muziek toegankelijk voor rockliefhebbers zonder de improvisatorische rijkdom van jazz op te geven. Veel hedendaagse artiesten bouwen voort op deze traditie. Bands als Snarky Puppy, The Yellowjackets en verschillende moderne jazzgitaristen en toetsenisten ontlenen nog steeds veel aan de fusionpioniers van de jaren zeventig.